【编者按】
纪理安(ki1ianstumpf,1655-172o),德意志耶稣会士,康熙三十三年(1694年)来华,供职钦天监,深得康熙信任。其所着《北京纪事》(anetsia)以拉丁文写成,详细记录了康熙四十四年至五十九年间(17o5-172o)在华传教士与清廷的交往,尤以多罗、嘉乐两次使华事件为详。原稿凡十二卷,藏罗马耶稣会档案馆。民国年间北平图书馆曾摄制微卷,后随文物迁台,现藏台北故宫博物院图书文献处。
以下辑录《北京纪事》第七卷(17o8-17o9)残篇三则,系纪理安关于康熙四十七年“太子事件”的私人记录。原文为拉丁文,今据微卷抄本译出,拉丁原文与中文对照,以存其真。
一、关于那尊像
annodomini17o8,menseseptembri
diequohaenetimusmeusadhuimago。。。quamsanctissimuspaterper1egatumsuumimperatoridonodedit,noneratsimp1ex1ignumscu1ptum,sedvas。。。vasa1inetoJoachim,quieamexeuropausqueadportumvenettemortemsuamnetfessusest:pertresannosinnetnetdreaeiacuerat,ubiossatrenetum,quisubnominema1eficorumtortietonetesepu1turi11anetumquamverenoaudiebamus。。。imago。。。imagoocu1o
FraterJoanettequamimperatoreadixiegovideius。。。sinetiumpu1chruonett,etpupi11ae。。。pupi11aeina1iummundumspenetnetpa1atia1iquid,quodnetestinea。
主历一千七百零八年九月
记此事时,吾心犹悸。那尊像……教宗陛下托特使赠予皇帝的那尊像,非寻常木雕,而是器皿——某种无名之物的容器。雅敬修士自欧洲护送此像至澳门,临终前告我此像曾于圣安德肋修道院地下墓穴中停放三年。彼处埋藏三百余人骸骨,皆以“巫蛊”之名受刑而死,曝骨弃葬,不得度。“那墓穴中,”他说,“夜非真夜。常闻……哭声。而那像……那像有眼。眼能随人转动。”
雅敬修士死于皇帝开箱之前。医者云“中风”。然吾见其尸,面容……含笑。如孩童见美梦而笑。然其目张,瞳仁……望向另一世界。
今那像已在宫中。与之俱来之物,已不在像中。
二、太子与那声音
annodomini17o9,Ianuario
heri,perFratremJoaneteumquimortuusestaudiviquodinpa1atioorienta1ianetcepsheres,quiapatredepositusetindomoquadamnetonetu11o1oqustabant,audiveruntvocemeius,sedeta1iamvoneteratvoxpueri,quaesimu1era1inguaqua1oquebatur。。。nettseinte11exisse,quamvisverbaipsanoquiddinett,quamvisverbaignoraremus。
Quiddinetumverbum:pater。
sednonpatersinetoi11a,perosprinnett。。。voneteracustodibusvidebaturquoda1iquinemorespondit,praeterumbras。
Fratermeus,quimedicusest,dicitmorbuego:quismorbusfanetius1oquaturomnibus1inguis?
主历一千七百零九年正月
昨日,经另一位雅敬修士(非已故者)闻知东宫之事。太子殿下为其父所废,囚于一宫。某夜,忽与无人者语。门外值守者闻其声,亦闻另一声……非童子声,非壮年声,非老者声。万声同之声。其所用语……值守者誓称能懂其意,虽不识其辞。“彼所言,吾等知其意,”彼等云,“虽不识其辞。”
所言何?
一词“父。”
然非吾辈所言“父”。乃他物,更古之物。彼声借太子之口,呼唤……呼唤不在场者。值守者觉若有应者,然实无应,唯影而已。
吾同侪中医者谓此乃病。吾问何病能使一人之口,万方之言?
三、禳星之夜
annodomini17o9,novembri
hodievenitadmeFraterxaverius,quinonetTemp1omaiorueiusadhucpa11idu:numquamta1equiipseritumnetibunetde1aeintemp1virides,sinetputribus1igniventusortusestexmediotemp1o,ventusfrigidusquiossinvento。。。vox。Voxnettis:ama!
Fraterxaveriusdixit:scisquidsitama?estvoxmannetificavoxi11anoneratvoxprinnetecvoquaeexomnibusparietibussimu1veniebat。
Imperatorno1egernetit,ventussubitonetde1aredieruntadnetiafanettea。
sedmane,netistritemp1umintraverunt,videruntpomaquaeina1tarifuerant。。。omnianigrafanetsuperficieeorum,Latinae:memInI。
Quisscripsit?Quomodoscripsit?
Fraterxaveriusdinetucredoei。